Khi ăn ‘sạch’ trở thành nỗi ám ảnh không lành mạnh

Chứng ăn uống quá chọn lọc xảy ra ở những người quá cố chấp với ý tưởng ăn “sạch sẽ” hoặc chỉ chọn thực phẩm nguyên chất ở trạng thái tự nhiên, cuối cùng họ sẽ bị suy yếu sức khỏe thể chất và tinh thần. Đôi khi hội chứng này gây ra thiếu chất dinh dưỡng quan trọng hoặc không nhận đủ calo.

Nhiều người ngày nay cam kết “ăn sạch” – với ý tưởng chỉ chọn thực phẩm nguyên chất ở trạng thái tự nhiên và tránh chế biến để cải thiện sức khỏe, cho dù thực phẩm đó không có gluten, không có sữa, thực phẩm thô hoặc hoàn toàn hữu cơ.

Ăn theo cách này không hẳn là điều xấu, nhưng đôi khi những sở thích về thực phẩm này có thể bắt đầu điều khiển cuộc sống của mọi người, khiến họ lo sợ các sự kiện xã hội mà ở đó họ sẽ không thể tìm thấy thực phẩm “đúng”. Khi một mô hình ăn uống lành mạnh đi quá xa, nó có thể biến thành một rối loạn ăn uống mà các nhà khoa học mới bắt đầu nghiên cứu.

Alex Everakes, 25 tuổi, là một giám đốc điều hành mối quan hệ công chúng từ Chicago. Khi còn bé, anh phải vật lộn với việc thừa cân. Ở tuổi thiếu niên và 20 tuổi, anh đã cố gắng ăn kiêng, anh đã tăng và giảm cân rồi lấy lại khoảng 45kgs.

Khi anh chuyển đến Los Angeles sau khi học đại học, anh đã đưa chế độ ăn kiêng của mình lên cấp độ mới. Anh ấy bắt đầu tập thể dục hai lần một ngày. Tại một thời điểm, anh ta chỉ ăn 10 loại thực phẩm – “Rau bina, thịt gà, lòng trắng trứng, ớt đỏ – bởi vì ớt xanh gây đầy hơi – spaghetti bí ngô, măng tây, cá hồi, quả mọng, sữa hạnh nhân không đường, bơ hạnh nhân”, Everakes nói.

Anh ấy giảm từ 114 kgs (khi nặng nhất) xuống còn 64 kgs. Anh ấy đã đăng những bức ảnh cơ bụng 6 múi và chế độ ăn “sạch” của mình lên mạng xã hội và nhận được nhiều lời khen ngợi. Anh cảm thấy mình có đạo đức tốt, nhưng đồng thời, anh đói khát, mệt mỏi và cô đơn.

“Cuộc sống của tôi được đúc khuôn theo nghĩa đen để khỏi bị mất cân đối vóc dáng,” Everakes nói.

Anh trở nên sợ ăn một số loại thực phẩm. Anh ta làm việc ở nhà để tránh những bữa tiệc văn phòng mà ở đó anh ta phải ăn trước mặt người khác. Anh ấy không đi ra ngoài hoặc kết bạn vì anh ấy không muốn phải giải thích về chế độ ăn uống của mình.

Hóa ra Everakes đang vật lộn với một chứng gọi là orthorexia neurosa (tạm dịch là chứng rối loạn ăn uống lành mạnh).

Orthorexia là một hội chứng khá mới. Tiến sĩ Steven Bratman, một bác sĩ y học hành nghề vào những năm 1990, lần đầu tiên đặt ra thuật ngữ này trong một bài luận trên Tạp chí Yoga vào năm 1997. Nhiều bệnh nhân của ông đã áp dụng y học cổ truyền và tin rằng chìa khóa cho sức khỏe tốt chỉ đơn giản là ăn thực phẩm “đúng”. Một số người trong số họ sẽ hỏi ông ấy những loại thực phẩm nào mà họ nên loại bỏ.

Cho dù đó là gluten hay bơ sữa, nhiều người tránh một số loại thực phẩm nhất định. Đôi khi tránh thực phẩm có thể biến thành nỗi sợ hãi, ám ảnh và thậm chí xoay trở thành một rối loạn ăn uống mà các nhà khoa học mới bắt đầu nghiên cứu.

“Mọi người sẽ nghĩ rằng họ nên loại bỏ tất cả sữa và họ nên loại bỏ tất cả đậu lăng, tất cả lúa mì … Và tôi nhận ra dần dần rằng những bệnh nhân này, vấn đề chính của họ là họ quá nghiêm khắc với chính mình ,”ông ấy nói.

Vì vậy, Bratman đã tạo nên tên orthorexia, ortho mượn từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là “đúng” và -orexia có nghĩa là “sự thèm ăn”. Ông đã thêm neurosa để tham khảo về chứng chán ăn, chứng rối loạn ăn uống nổi tiếng khiến mọi người phải chết đói.

“Từ đó trở đi, bất cứ khi nào một bệnh nhân hỏi tôi nên loại bỏ loại thực phẩm nào, tôi sẽ nói: ‘Chúng ta cần phải làm việc với chứng rối loạn ăn uống lành mạnh của bạn.’ Điều này thường sẽ khiến họ cười và để họ thả lỏng, và đôi khi nó giúp mọi người chuyển từ chủ nghĩa cực đoan sang điều độ,” ông ấy nhớ lại.

Bratman không biết rằng khái niệm “ăn sạch” sẽ bùng nổ trong hai thập kỷ tới.

Khi những người ăn kiêng từng ngấu nghiến gelatin không đường hoặc sữa lắc không béo, giờ họ có thể tìm kiếm cải xoăn hữu cơ và cá hồi hoang dã.

Sự gia tăng của các bậc thầy về chế độ ăn kiêng và hình ảnh thực phẩm quyến rũ trên phương tiện truyền thông xã hội củng cố ý tưởng rằng chỉ ăn một số thực phẩm nhất định và tránh gặp thực phẩm khác là một đức tính – thực tế là một tôn giáo.

Sondra Kronberg, người sáng lập và giám đốc điều hành của Tổ chức hợp tác điều trị rối loạn ăn uống bên ngoài thành phố New York, đã chứng kiến ​​rất nhiều xu hướng ăn kiêng trong 40 năm qua.

“Vì vậy, chứng rối loạn ăn uống lành mạnh là sự phản ánh trên quy mô lớn hơn về quan điểm văn hóa về ‘ăn sạch,’ ăn lành mạnh, tránh độc tố – bao gồm cả những thực phẩm có thể có ‘siêu năng lực'”, cô nói.

Bây giờ, Kronberg và các chuyên gia dinh dưỡng khác hoan nghênh những nỗ lực ăn uống lành mạnh. Vấn đề xuất hiện, cô nói, khi bạn quá tập trung vào chế độ ăn uống của mình đến mức “nó bắt đầu xâm phạm đến chất lượng cuộc sống của bạn”. Đó là khi bạn nên bắt đầu lo lắng về chứng rối loạn ăn uống, cô nói.

“Trong trường hợp của chứng rối loạn ăn uống lành mạnh, tập trung vào việc ăn ‘sạch’ và tinh khiết, trong khi các rối loạn ăn uống khác xoay quanh kích thước và cân nặng và động lực giảm cân,” cô nói.

Đôi khi những vấn đề này chồng chéo lên nhau và một số người chỉ ăn thực phẩm “sạch” đã bỏ lỡ các chất dinh dưỡng quan trọng từ thực phẩm họ loại ra hoặc không tiêu thụ đủ lượng calo. “Nó có thể trở thành mối nguy hại cho sức khỏe và cuối cùng, nó có thể gây tử vong”, Kronberg nói.

Sự gia tăng số lượng các bậc thầy về chế độ ăn kiêng đăng ảnh thực phẩm lên phương tiện truyền thông xã hội đã củng cố ý tưởng rằng chỉ ăn một số loại thực phẩm là một đức tính tốt.

Trong khi những người có các triệu chứng này xuất hiện ở các phòng khám như Kronberg, các nhà khoa học không đồng ý về chứng rối loạn ăn uống lành mạnh.

Tiến sĩ S.E. Spectre, một bác sĩ tâm thần và nhà khoa học dinh dưỡng có trụ sở tại Beverly Hills, chuyên về rối loạn ăn uống, lưu ý rằng chỉ có 145 bài báo khoa học được công bố về chứng rối loạn ăn uống lành mạnh. “Đối với chứng chán ăn có 16.064 nghiên cứu được công bố và đối với chứng rối loạn ăn uống nói chung có 41.258 nghiên cứu. Vì vậy, [orthorexia (chứng rối loạn ăn uống lành mạnh)] không tính đến cho đến nay về mặt kiến ​​thức,” ông nói.

Một đánh giá năm 2018 về các nghiên cứu về chứng rối loạn ăn uống lành mạnh được công bố trên tạp chí Ăn uống và Rối loạn Cân nặng cho thấy không có định nghĩa chung, tiêu chuẩn chẩn đoán hoặc các cách đáng tin cậy để đo lường tác động tâm lý của orthorexia (chứng rối loạn ăn uống lành mạnh).

Orthorexia không được liệt kê cụ thể trong DSM ( Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders )- Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần – nhưng điều đó không có nghĩa là không thể điều trị được.

Spectre nói: “Tôi chỉ nghĩ rằng chứng rối loạn ăn uống lành mạnh có thể hơi khó khăn một chút, hoặc nó được xem như là một phần của các rối loạn liên quan khác – rối loạn ăn uống, rối loạn ám ảnh cưỡng chế và rối loạn lo âu nói chung.

Để điều trị với nó, “chúng ta phải xem xét quá trình suy nghĩ và cố gắng tháo gỡ niềm tin mà một người mắc phải. Họ trở nên rất cố thủ”, ông nói.

Alex Everakes đã được điều trị trong hai năm. Trong khi anh ta vẫn còn thiếu cân đáng kể, anh ta nói rằng anh ta hạnh phúc hơn và học cách nhìn nhận chế độ ăn uống của mình khác đi một chút.

Bây giờ Everakes ăn tự do hơn vào cuối tuần và cố gắng thêm một loại thực phẩm mới cứ sau vài ngày. Anh ấy đã kết bạn với một số người không hạn chế ăn.

Đối với Everakes, kiểm soát chứng rối loạn ăn uống lành mạnh của anh ấy là “thế giới của bạn sẽ không sụp đổ nếu bạn ăn một miếng bánh pizza.”

Anh ấy quản lý điều này bằng cách thực hiện các bước nhỏ. Thay vì ăn đúng một lát bánh pizza tiêu chuẩn, anh bắt đầu với lớp vỏ bánh súp lơ. Anh gọi món sữa chua đông lạnh trước khi đi ăn kem đầy đủ chất béo.

Rối loạn ăn uống có thể tấn công bất cứ ai. Theo Hiệp hội Rối loạn Ăn uống Quốc gia, có khoảng 1 trong 3 người phải vật lộn với chứng rối loạn ăn uống. Và những rối loạn này ảnh hưởng đến vận động viên với tỷ lệ cao hơn so với phần còn lại của dân số.

Nếu bạn nghĩ rằng bạn bị chứng ăn “sạch” hoặc bất kỳ rối loạn ăn uống nào, điều quan trọng là tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp và bạn bè hỗ trợ bạn, Everakes nói.

Bình Nguyễn

Theo npr.org

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s