Categories
Khoẻ đẹp

4 nguyên lý của dinh dưỡng đúng

Theo bà Trần Lan Hương – chuyên gia tư vấn sức khỏe và dinh dưỡng, được chứng nhận bởi Hiệp hội thực hành không dùng thuốc Hoa Kỳ (AADP)  – việc sống khoẻ chỉ gói gọn trong ba giải pháp: dinh dưỡng đúng, vận động vừa sức và kiểm soát stress. 

Thực trạng sức khỏe của người Việt

Chiến lược sống khỏe hướng tới việc phòng ngừa bệnh tật, trong đó việc đầu tiên phải làm là có một chế độ dinh dưỡng đúng, bởi theo bà, cơ thể của mỗi người được hình thành bởi những gì chúng ta uống và những gì chúng ta ăn, gọi chung là dinh dưỡng. Nếu “nguyên liệu đầu vào” tốt thì đầu ra mới tốt: nghĩa là mỗi người có quyền chọn lựa ăn uống cái gì, ăn uống bao nhiêu, nhưng nếu không có đủ thông tin, không chọn lựa đúng thì sẽ dẫn đến những vấn đề cho cơ thể. Người phương Tây thường nói: You are What you eat – dịch theo nghĩa đen là “Bạn là những gì bạn ăn”, có nghĩa là chế độ dinh dưỡng của mỗi người quyết định họ sẽ sống khỏe hay sống bệnh tật.

Tháp cân đối dinh dưỡng do Viện dinh dưỡng Việt Nam khuyên dùng

Theo nhiều tài liệu nghiên cứu y khoa, mỗi người chúng ta đều có một “ông bác sĩ tuyệt vời” đó là cơ chế tự chữa lành của cơ thể, nhưng nếu mỗi ngày chúng ta đều nạp vào những thứ độc hại thì cơ thể không thải được sẽ tích tụ lại thành những khối u hoặc phản ứng bằng cách gây ra những chứng bệnh mãn tính như tim mạch, đái tháo đường type 2, bệnh gút (gout), suy thận. Thống kê về sức khỏe của người Việt trong 14 năm qua cho thấy: có 30% người trưởng thành bị cao huyết áp dẫn đến các hội chứng về tim mạch; trong 10 năm số bệnh nhân đái tháo đường tăng 210%, tăng nhanh nhất trên thế giới; còn tỷ lệ bệnh nhân tử vong do bị ung thư dạ dày cao gấp 5 lần so với khu vực. Còn trẻ em Việt Nam thì báo động tình trạng béo phì (chiếm trên 50% học sinh tiểu học ở TP HCM) nhưng lại thiếu vitamin D do ít vận động ngoài trời và thiếu kẽm (70%) do ít ăn rau và cá. Số liệu của WHO vào năm 2017:  Việt Nam có 541.000 trường hợp tử vong do tất cả các nguyên nhân, trong đó tử vong do bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tiểu đường, suy thận… chiếm tới 76%.

Điều nghịch lý là chúng ta thường đề phòng hóa chất trong thực phẩm nhưng lại vô tư về hoá chất trong thuốc nên thường uống bổ sung đủ thứ loại vitamin và thực phẩm chức năng. Kết quả là chúng ta không chữa được cái gốc của bệnh: đó là dinh dưỡng sai và lối sống sai. Người việt ăn mặn (món kho nhiều, ăn mì ăn liền nhiều, lượng muối nạp vào cơ thể mỗi ngày cao gấp hai lần khuyến nghị của WHO) nên bị cao huyết áp, bị suy thận; còn bị đái tháo đường type 2 do ăn tinh bột gạo trắng nhiều và ít vận động. Chúng ta bị lập trình ăn uống sai nên bị bệnh. Điều đáng buồn là với chế độ ăn uống thực phẩm thức uống chế biến lẫn lộn nhiều thành phần như ngày nay thì thế hệ trẻ sau này sẽ bị bệnh cao huyết áp, đái tháo đường và ung thư sớm hơn chúng ta.

Thế nào là dinh dưỡng đúng?

Dinh dưỡng đúng bao gồm 4 nguyên lý: Tự nhiên toàn phần, đa dạng, chủ yếu thực vật và lắng nghe cơ thể. Nếu 90% lượng thức ăn thức uống chúng ta nạp vào theo đúng 4 nguyên lý này thì 10% còn lại cho phép chúng ta ăn những gì mình thích (hoặc hòa đồng theo người khác) như thức ăn nhanh, nước ngọt, trà sữa.

Tự nhiên toàn phần: nghĩa là ăn thức ăn thật, chỉ có một thành phần, được trồng từ đất và nấu xong ăn liền. Ví dụ như ăn củ cà rốt trong salad hay hấp chín, nấu chín chứ không uống viên bổ sung beta carotene. Khi thực phẩm được chiết xuất, được đóng hộp hoặc chế biến thành viên, thành nước, cơ thể chúng ta sẽ không nhận diện đó là thức ăn và nó sẽ xử lý theo kiểu khác. Người Mỹ do lười ăn rau nên mới xuất hiện viên bổ sung và thực phẩm chức năng, uống xong đi tiểu ra hết vì thừa chất, thậm chí còn gây sỏi thận, vì những viên bổ sung đó đều có hóa chất.

Thực phẩm chế biến công nghiệp thường có nhiều thành phần, ít nhất từ ba thành phần trở nên, khi đó cần phải cảnh giác với những ký hiệu số, với những chữ “tinh luyện”, “tổng hợp”, hoặc “nằm trong danh mục cho phép”.

Một bữa ăn nên đa dạng chủng loại và đa dạng màu sắc

Đa dạng: đa dạng chủng loại và màu sắc thực phẩm. Mỗi bữa ăn chúng ta cần nạp vào cơ thể ba chất bột đường, đạm và béo. Ăn đa dạng chủng loại chẳng hạn như chất bột đường không chỉ có cơm mà còn có khoai củ, bắp, yến mạch, bánh mì ngũ cốc… ; chất đạm không chỉ có thịt từ động vật mà còn có các loại đậu và nấm; chất béo không chỉ có dầu ăn hay mỡ động vật mà còn có các loại hạt, một số quả như quả bơ, cùi dừa… Cái làm cho đường trong thực vật đi chậm là chất xơ trong rau củ. Chất xơ ràng các phân tử bột đường lại với nhau để nó đi vào cơ thể chậm và có điều tuyệt vời là chất xơ ăn bao nhiêu chui ra bấy nhiêu, nhưng lại có tác dụng quét ruột, thải độc. Đa dạng màu sắc vì mỗi màu của rau củ quả đều có thông điệp bảo vệ sức khỏe chẳng hạn màu trắng của hành tỏi tăng cường miễn dịch, màu xanh tăng cường thải độc, màu vàng đẹp da, màu cam ngừa ung thư, màu đỏ tốt cho tim mạch và màu tím kéo dài tuổi thọ.

Chủ yếu thực vật: mỗi bữa ăn nên có nhiều rau củ chứ không phải nhiều thịt từ động vật, do hàm răng con người có răng hàm phát triển, được thiết kế để nhai chậm, còn đoạn ruột con người ngoằn ngoèo chứ không thẳng đuột như động vật chuyên ăn thịt. Tốt nhất mỗi bữa ăn nên ăn theo tỷ lệ: 2 chay 1 mặn, nghĩa là hai phần rau củ, một phần thịt.

Não của người ăn thực phẩm và thức uống chế biến teo hơn não của người ăn thực phẩm lành mạnh

Lắng nghe cơ thể: mỗi người là tạo vật duy nhất, không ai giống ai. Ăn chay hay ăn mặn chỉ khác nhau nhóm đạm: người ăn mặn lấy đạm từ động vật, còn người ăn chay lấy đạm từ thực vật (hoặc trứng/sữa – tùy theo trường phái). Khoa học đã chứng minh mỗi nhóm máu có cách ăn uống phù hợp khác nhau: chẳng hạn như người thuộc nhóm máu O thường ăn thịt tốt hơn, người thuộc nhóm máu A ăn chay tốt hơn, người thuộc nhóm máu B thích các sản phẩm từ sữa, còn người thuộc nhóm máu AB thì ăn chay hay ăn mặn đều được

Nếu thích ăn thịt, bạn nên nhớ nguyên lý ăn ưu tiên: tốt nhất là chọn các con vật không chân như con cá hoặc nhiều chân như tôm, cua; thứ nhì là chọn các con vật hai chân là gia cầm như con gà, vịt; thứ ba mới chọn đến các con vật 4 chân như heo, bò, cừu… Để ngừa ung thư, WHO khuyên không nên ăn quá 230gr thịt đỏ một tuần, tức mỗi ngày chỉ nên ăn 30gr thịt đỏ thôi.

Việt Nam tiêu thụ thịt heo nhiều nhất và lời khuyên là mỗi ngày bạn thay đổi một chút, chuyển từ ăn thịt động vật 4 chân sang ăn thịt động vật 2 chân chứ không cần ăn thuần chay.

Và cuối cùng, bà Lan Hương kết luận: Các bạn không được mắc bệnh thành tích trong việc ăn uống, bởi cái gì tốt mà quá nhiều cũng không tốt. Khi nghe ai đó nói uống bổ sung thứ này thứ kia tốt phải xem xét kỹ lại coi cơ thể mình có cần hay không.  Tóm lại, khi đã có thông tin, bạn biết rằng ai cũng có quyền bán hàng nhưng mua cái gì, dùng bao nhiêu là do mình chọn lựa.

Song May ghi